Column: Natuurmonumenten en provincies verjagen grutto’s met honden

Het is een bijzondere gewaarwording. Iedere ochtend, ook op zondag, stappen er mensen uit auto’s met honden, om in Bodegraven Noord door de weilanden te gaan lopen. Perceel voor perceel lopen ze af. Hun doel is weidevogels te verjagen en zo te voorkomen dat grutto’s, tureluurs en kieviten daar gaan broeden. Ik ben geen jurist, maar het lijkt me niet dat dit juridisch gezien door de beugel kan. Op het moment dat vogels, maar ook andere dieren die beschermd zijn ergens gaan broeden, mag je ze niet verstoren. Dan moet je wachten tot het broedseizoen voorbij is en de kuikens vliegvlug zijn geworden. Er worden in heel Nederland bouwprojecten stilgelegd vanwege deze wetgeving en inmiddels wordt daar omheen gepland met de werkzaamheden. Maar in Bodegraven Noord gebeurt het gewoon.

Gebied is voor weidevogels

Het is om meerdere redenen uitzonderlijk dat dit plaatsvindt. Laat ik beginnen bij de opdrachtgevers: de provincies Zuid-Holland en Utrecht en natuurorganisatie Natuurmonumenten. In Bodegraven Noord ontwikkelen zij samen nieuwe natuur op boerenland. De nieuwe natuur is een verbinding tussen de Reeuwijkse en Nieuwkoopse Plassen. Op de projectwebsite van de provincie Zuid-Holland staat daarover: „Dit gebied wordt ingericht voor weidevogels zoals de grutto, tureluur en kievit en voor bijzondere planten.” Een leek zal wellicht denken dat er nu nog geen grutto’s zitten, maar dat is niet het geval. Het is al heel lang een weidevogelgebied, waar grutto’s jaarlijks succesvol jongen groot brengen.

Van beide provincies mag je verwachten dat ze conform de wet handelen. Bovendien gaan provincies over het natuurbeleid, want dat is gedecentraliseerd. Met andere woorden: de provincies zijn verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de grutto’s in Nederland. Uit cijfers van Sovon blijken die achteruit te gaan. Bovendien herinneren we ons nog dat de Europese Commissie vorig jaar Nederland op de vingers tikte, omdat we te weinig doen om de achteruitgang van grutto’s te stoppen. Maar in Bodegraven Noord verjagen de provincies de grutto’s uit hun broedterritoria.

Visie Natuurmonumenten

Maar dan Natuurmonumenten. De organisatie laat een mooie foto zien van grutto’s op de pagina van hun website waar zij hun visie uitleggen. En er is een aparte pagina waarin de organisatie uitlegt hoe ze tegen weidevogelbescherming aankijkt. Het intro luidt als volgt: ‘Weidevogels horen thuis in het Nederlandse landschap maar dreigen te verdwijnen. De belangrijkste oorzaak is de steeds intensievere landbouw. Er is steeds minder geschikt leefgebied, waardoor er te weinig jonge vogels opgroeien om de populatie op peil te houden. Elk jaar nemen aantallen af, met name voor iconische soorten als grutto en kievit is het perspectief slecht.’

Natuurmonumenten wijst met de vinger nadrukkelijk naar de landbouwsector als belangrijkste oorzaak van de achteruitgang. Deels terecht denk ik, maar er zijn ook andere oorzaken. Weidevogelparels krijgen in handen van natuurorganisaties regelmatig een andere natuurbestemming, waardoor weidevogels verdwijnen. Er worden woonwijken en wegen aangelegd in weidevogelgebieden en de aanpak van predatoren die in aantallen flink zijn toegenomen verloopt erg moeizaam. En vandaag kunnen we dus aan dat rijtje toevoegen dat Natuurmonumenten grutto’s verjaagt, waardoor de stand van de grutto verder achteruit gaat.

Andere belangen

Natuurmonumenten kreeg in Bodegraven Noord jaren geleden de grond in handen via de provincies met als doel om er een verbindingszone van te maken tussen de twee natuurgebieden. Inmiddels is Natuurmonumenten gestart met de werkzaamheden en graven ze de bovenlaag van de veengronden af. Maar blijkbaar matcht de planning van die werkzaamheden niet met de komst van de broedvogels. Laat ik het maar als bijzonder typeren dat Natuurmonumenten hun eigen visie aan de kant schuift en andere belangen laat prevaleren boven die van de grutto’s.

In een brief van 1 december 2025 aan de omwonenden maakten de provincies Zuid-Holland en Utrecht duidelijk dat de eerste fase van de werkzaamheden tot en met april/mei worden uitgevoerd. Dus in december wisten de provincies en Natuurmonumenten al dat ze diep in het broedseizoen de vogels zouden verstoren. Juist de provincies en Natuurmonumenten zouden dit toch niet moeten willen.

Werkzaamheden opschorten

Bovendien is de argumentatie of de noodzaak om al die werkzaamheden uit te voeren voor weidevogels discutabel. Als die weidevogels daar al zitten, dan kan Natuurmonumenten ook met extensieve beweiding, meer kruiden en een hoger slootpeil de weidevogels stimuleren. Door grond af te graven nemen provincies en Natuurmonumenten een risico dat ze het leefgebied juist onaantrekkelijker maken.

Ik ben benieuwd hoe de provincies gaan reageren. Melkveehouder Hugo Spruit stuurde de Provinciale Staten van Zuid-Holland en Utrecht een brief om ze hierop te wijzen. De reactie moet in mijn ogen zijn dat alle werkzaamheden worden opgeschort tot na het broedseizoen.