Column: Miljoenen euro’s voor hoogveen is gokken op natuurherstel
Hoogveengebied Engbertsdijksvenen is een interessant voorbeeld als het gaat om haalbaar natuurbeleid en de grote impact die maatregelen hebben. Precies met die insteek bezocht Tweede Kamerlid Caroline van der Plas van de BBB een maand geleden het gebied, om met eigen ogen te zien waar Nederlands natuurbeleid toe leidt. Rond het gebied staan huizen en boerderijen met gele posters. Die posters staan symbool voor sloop en de huizen worden momenteel antikraak bewoond, om vandalisme en misdaad tegen te gaan. De tranen schieten je in de ogen, als je daar rondrijdt.
Het gebied moet van de provincie Overijssel en Den Haag vernat worden, omdat er nog een restant hoogveen aanwezig is. En Nederland heeft bepaald dat het habitattype actief hoogveen hier moet toenemen. Op zich is dat natuurlijk een prima doelstelling, als die ook haalbaar is. En die vraag stelt de omgeving steeds nadrukkelijker. En wie zich in het dossier verdiept komt eigenlijk ook op die vraag uit.
Achteruitgang actief hoogveen
Het beheerplan van de provincie Overijssel uit 2016 (update in 2019) geeft een interessant inkijkje in de ontwikkeling van het habitattype actieve hoogvenen. Het komt nauwelijks voor in het gebied. Er ligt ruim 600 hectare aan herstellend hoogveen, maar slechts 0,1 hectare aan actief hoogveen. Het woord ‘herstellend’ is eufemistisch, want het suggereert dat die 600 hectare weer actief hoogveen kan worden. Vanuit dat herstellende hoogveen moet dat actieve hoogveen ontstaan, maar dat lukt niet. Integendeel.
Uit cijfers van het ministerie van LVVN blijkt de oppervlakte in 2021 gedaald te zijn naar 0,04 hectare, terwijl uit het beheerplan blijkt dat de provincie op een toename hoopte: ‘Vooral door de recente bouw van de robuuste dam rondom de hoogveenkern is het perspectief voor verdere uitbreiding van actief hoogveen in de kern relatief groot.’ Hoop blijkt in dit geval uitgestelde teleurstelling.
Glazen bol
De conclusie is dat na tientallen jaren van hoogveenherstel en het aanleggen van dammen en bufferzones het doel niet dichterbij komt maar steeds moeilijker valt te halen. De reflex van de overheid en Staatsbosbeheer is dat er dan nog maar weer meer maatregelen nodig zijn. Maar net zoals de voorspelling van de provincie in 2016 dat een nieuwe dam tot verbetering zou leiden, zullen ook de nieuwe maatregelen een ongewisse uitkomst hebben. In feite voert de provincie Overijssel een groot experiment uit zonder zicht op doelrealisatie. Ze weten het gewoon niet. En een ecologisch bureau dat hiervoor eventueel wordt ingeschakeld om de onderzoeksvraag te beantwoorden, weet dat ook niet. Die komt niet verder dan dat wegzijging van het water naar de ondergrond voorkomen moet worden en het waterpeil niet te veel mag schommelen. Zij kunnen geen garanties geven dat het habitattype na de nu voorgestelde maatregelen wel in oppervlakte gaat toenemen. Zij hebben immers ook geen glazen bol.
Ambtelijk breien
Maar ik ben bang dat de provincie Overijssel en het ministerie van LVVN dit niet gaan zeggen. Toen Caroline van der Plas de motie indiende op 17 maart zei staatssecretaris Erkens (VVD) dat er al veel onderzoek is gedaan naar het gebied. En hij verwees naar de volgende generatie natuurdoelanalyses: „Die gaat helpen bij het krijgen van meer grip op de ontwikkeling van de Natura 2000-gebieden. Daarbij helpt het ook om de doelstellingen af te bakenen, zodat we weten wanneer het genoeg is. Het additionele onderzoek zal later dit jaar volgen.” Erkens voegde daar nog aan toe dat de onderzoeksvraag uit de motie meegenomen wordt in het 'lopende vervolgonderzoek'.
Dit noem ik ambtelijk of politiek breien. De staatssecretaris suggereert hier van alles, maar weet het kennelijk ook niet. Navraag bij de provincie Overijssel levert op dat er momenteel geen onderzoek loopt. Er wordt binnenkort wel een onderzoek opgestart naar de effectafstand van grondwateronttrekkingen. Verder betekent de verbeterslag van de natuurdoelanalyse niet dat er extra onderzoek plaats vindt. Die verbetering is puur een ambtelijke exercitie. Of zoals de woordvoerder tegen mij zei: het is een fotomoment waarbij alle beschikbare informatie van dat moment bij elkaar wordt gelegd.
Naar 0,11 hectare
Doordat er geen lopend onderzoek is waarbij aangesloten kan worden en het onderzoek dat nog opgestart wordt een heel ander doel heeft, denk ik niet dat de staatssecretaris een nieuw onderzoek laat uitvoeren. Het is namelijk aan de provincie, zoals hij zelf aangeeft, en die laat mij weten: „Voor het gebied zijn besluiten genomen op basis van eerder onderzoek en zorgvuldig doorlopen procedures.”
Ik durf de voorspelling wel aan dat de provincie bestaande onderzoeksresultaten naar voren schuift en dat het daarmee is afgedaan. Want hoe moet je onderzoeken of miljoenen euro’s die nu opnieuw geïnvesteerd moeten worden om agrarische bedrijven uit te kopen, en de leefbaarheid van de dorpen die daaromheen liggen aantasten, tot 0,11 hectare actief hoogveen leidt? Dat kan alleen als er ergens anders op de wereld exact zo’n hoogveenrestant ligt met dezelfde ondergrond en hydrologische situatie waar dat met maatregelen succesvol is uitgevoerd. Ik denk niet dat zo’n situatie bestaat. Daarmee is de investering van miljoenen euro’s voor dit gebied een gok op natuurherstel.
