Column: Natuurherstelwet nieuwe splijtzwam op platteland

De impact van Natura 2000 in Nederland is zo groot, dat provincies enorm worstelen met het draagvlak. In Overijssel bijvoorbeeld lopen de spanningen op, omdat de implicaties van het beleid enorm zijn. Rond hoogveengebieden die het water niet goed kunnen vasthouden, is de reflex van de provincie om steeds meer bufferzones aan te leggen en de omgeving verder te vernatten. Komende week is er zelfs een extra ingelaste vergadering in het provinciehuis om de problematiek te bespreken, omdat het draagvlak in de omgeving van die natuur steeds verder afbrokkelt. Ik zie dat ook in andere provincies.

Hulp in Den Haag

De oorzaak hiervan is dat Nederland aan de ene kant puur de ecologische benadering kiest in het beleid, terwijl dat vanuit de Habitatrichtlijn niet hoeft. Daarin staat nadrukkelijk dat sociaaleconomische aspecten ook meegewogen kunnen worden. Daar zou een correctie op kunnen komen als provincies dat willen. Maar de reflex van veel provincies is om dan advies in Den Haag in te winnen. Daar volgen ze de ecologische redenering, waardoor er feitelijk niets verandert en alles maar gewoon door moet gaan volgens de ecologische planning.

Aan de andere kant speelt mee dat er geen goed beleid wordt ontwikkeld om de gevolgen van het Natura 2000-beleid op te vangen. Nederland kent een rijke geschiedenis van ruilverkaveling en landinrichtingsprojecten, waarbij vraagstukken integraal werden benaderd en er goed flankerend beleid was om bijvoorbeeld landbouwbedrijven te verplaatsen. Maar dat is allemaal weggesaneerd. En nu zijn er gebiedsprocessen waar een natuurdictaat ligt met veel grotere opgaven dan voorheen met enorme consequenties en te weinig middelen om met behoud van draagvlak tot maatregelen te komen.

Natuurherstelwet

In plaats van die problematiek eerst goed op te lossen, bereiden ambtenaren in Den Haag inmiddels een volgende fase voor die de problemen alleen maar groter maken. Veel groter zelfs. De Natuurherstelverordening die vorig jaar is aangenomen in Brussel vraagt opnieuw om forse maatregelen volgens de ambtenaren van verschillende ministeries in Den Haag. Nu om de natuur buiten de Natura 2000-gebieden te herstellen. Er ligt inmiddels een concept-rapport klaar hoe die verordening in Nederland geïmplementeerd moet worden. Het is een 80-procentversie, dus er zal nog wel iets aan gesleuteld gaan worden, maar toch. Deze versie is via een klokkenluider onder meer bij Stichting Stikstofclaim terechtgekomen. En dat is schrikken.

Voor 2030 is er al 3.100 hectare aan extra natuur nodig voor alleen habitattypen die onder druk staan. En dat loopt richting 2050 op naar 10.000 hectare. Er staat bij dat die vooral in de bufferzones van de Natura 2000-gebieden gevonden moeten worden. Wat de ambtenaren hier doen, is als straks de zonering op basis van het stikstofbeleid met Aerius wegvalt omdat die bijvoorbeeld juridisch niet sterk genoeg is, er een nieuw doel op wordt geplakt, waardoor die bufferzones toch in stand moeten blijven. Niet langer voor stikstof, maar voor leefgebieden van specifieke soorten.

850.000 hectare natuur erbij

Echter, op pagina 28 staat de totale impact van deze verordening: 450.000 tot 850.000 hectare aan nieuw leefgebied voor planten en dieren. Het rapport verwijst daarvoor naar de quickscan uit 2023, die in het verleden voor het NPLG is gemaakt onder minister Van der Wal. Daaruit blijkt dat 58.000 hectare aan nieuwe natuur nodig is, 10.000 hectare bos en maar liefst 702.254 hectare aan agrarische natuurtypen voor akkers, grasland en landschapselementen zoals heggen, sloten en poelen.

Deze hele operatie wordt opnieuw onderbouwd met termen dat het slecht gaat met de natuur in Nederland. Vanwege het stikstofslot stemde de Nederlandse regering destijds tegen deze verordening, en kwam er geen resultaatverplichting maar een inspanningsverplichting. Maar het rapport leest vooral dat Nederland er weer heel veel natuurdoelen bij krijgt, en dan kun je uittekenen hoe dat bij de rechter gaat. De Natuurherstelwet wordt zo de nieuwe splijtzwam op het platteland, terwijl de huidige problematiek nog niet eens is opgelost.