Documentaire over natuurbeleid zet direct iets in gang: 'Niet bang zijn om met natuurorganisaties én boeren in gesprek te gaan'

„Geef kaders mee en laat de mensen in het veld er goede dingen mee doen”, zei Hermen Vreugdenhil, directeur van agrarisch collectief Rivierenland na het zien van de Agrio-documentaire ‘Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid’, die maandagavond in première ging in Arnhem. „Natuurorganisaties, boeren én vrijwilligers. Houd op met tegenstellingen en ga vooral samenwerken.”

Documentaire

Uit de documentaire, gemaakt door Agrio-hoofdredacteur Robert Ellenkamp, bleek namelijk dat bepaalde agrarische technieken soms nodig zijn om doelsoorten te behouden. De documentairemaker ging langs in de natuurgebieden Gelderse Poort, Vragenderveen, Duinen van Texel, Landgoed Velder en Landgoed Velhorst. Daar gaat het niet slecht met de natuur blijkt uit analyses, maar worden sommige doelstellingen mogelijk toch niet gehaald.

Zo is het lastig voor een natuurorganisatie om gebied open te houden en de pionierssoorten op zo’n plek in stand te houden. Simpelweg omdat de natuur zich verder ontwikkeld en wil uitgroeien tot een bos. Het kost veel tijd, geld en moeite om zo’n proces te vertragen. Terwijl er best andere interessante soorten gaan groeien als er weinig aan beheer gebeurt.

Wisselwerking

Vreugdenhil heeft binnen zijn collectief 750 boeren die werken aan agrarisch natuurbeheer, op agrarische grond. Hij is daardoor wat minder gebonden aan strikte eisen die bijvoorbeeld wel in Natura 2000-gebieden gelden. Om doelen te halen, is samenwerking noodzakelijk. „In de Millingerwaard (Gelderse Poort, red) is landbouwgrond buitendijks ingezet voor de natuur. Binnendijks gebied is destijds aangewezen voor de landbouw. Dan ontstaat er een harde scheidslijn tussen natuur en landbouw. Maar door met agrarisch natuurbeheer wat meer verbinding te maken aan de randen tussen natuur en landbouw, ontstaat er een wisselwerking. Bepaalde vogels zitten dan een deel van het jaar in het natuurgebied en een deel van het jaar op landbouwgrond.”

Volgens Vreugdenhil worden boeren en bewoners daardoor weer trots op het landschap. Volgens hem is daarbij wel belangrijk om mensen in het veld te laten beoordelen wat er mogelijk is. „Agrarisch natuurbeheer heeft de wind mee en krijgt vanuit het Rijk financiële middelen, 350 miljoen euro komt er vrij. Maar wel per se voor de randen rondom stikstofgevoelige natuurgebieden, de beekdalen en grootschalige Gruttogebieden. Dat zorgt voor allerlei regels en beperkingen, terwijl er op meerdere plekken energie is om wat te doen met agrarisch natuurbeheer.”

Dynamischer

Vreugdenhil kreeg de handen op elkaar op het Gelderse provinciehuis, de plek van de première. Een kritische kanttekening was er ook, van rentmeester Age Fennema. Hij nam deel aan dezelfde paneldiscussie als Vreugdenhil. „We moeten eerlijk zijn: er zijn ook natuurgebieden waar het minder goed mee gaat”, zei hij. „Heide- en stuifzandgebieden bijvoorbeeld. Maar ook de biodiversiteit op boerenland. Geen regels en alles maar zijn gang laten gaan, dat is geen optie. Maar ik onderschrijf wel dat het natuurbeleid dynamischer kan.”

Hij pleit ervoor om gebiedsgericht te werken en bijvoorbeeld boeren duidelijkheid te geven als ze op een plek minder gewenst zijn. Zo kan een nieuwe vorm van landinrichting volgens hem mogelijk helpen natuurdoelen te halen. „Draai niet om de hete brij heen. Er zullen soms wat minder plezierige boodschappen bijzitten, maar ook dat geeft duidelijkheid.”

Problemen

Dat kwam hem later op de avond wel op kritiek te staan van BBB-Tweede Kamerlid Caroline van der Plas. „Duidelijkheid geven is een dooddoener. Als ik iemand vlak voor een duw vertel dat diegene het ravijn invalt, dan koopt diegene daar helemaal niks voor. Boeren zijn vooral op zoek naar erkenning. Het natuurbeleid heeft er voor gezorgd dat heel veel boerengezinnen in de problemen zijn gekomen.”

Ze vond de documentaire daarom zeer belangrijk. Vooral omdat Ellenkamp mensen die voor natuurorganisaties werken of hebben gewerkt aan het woord laat. „Het zijn niet de boeren, maar de natuurbeschermers zelf die nu aan bel trekken over het natuurbeleid en de daarbij behorende natuurdoelen in Nederland. Dan moeten we als politiek ook het lef hebben om te zeggen dat iets niet werkt, ook omdat we er veel gemeenschapsgeld tegenaan gooien.”

Geld

Ook voor CDA-Tweede Kamerlid en melkveehouder Jan Arie Koorevaar was de documentaire een eyeopener. „We hebben in het coalitieakkoord (CDA, VVD en D66 vormen samen het kabinet) afgesproken om TBO’s meer geld te geven, maar wel met een resultaatverplichting. Misschien moet zo’n verplichting wel dynamisch worden. Er gaat ook geld naar agrarisch natuurbeheer. We moeten niet bang zijn om met beide partijen in gesprek te gaan. Door dat in een bepaald gebied te doen, ontstaat er voor zo’n gebied een dynamiek van onderaf.”

De Gelderse BBB-gedeputeerde Harold Zoet was de gastheer van de première, hij stelde een deel van het provinciehuis in Arnhem beschikbaar voor de vertoning. „We moeten flexibeler omgaan met natuurdoelen, mee kunnen bewegen. Nu staan natuurdoelanalyses op rood door één of twee soorten. Daardoor kunnen bijvoorbeeld boeren niet verduurzamen, ze krijgen geen vergunning. Dat hebben we nu volledig klemgezet. De samenleving wil bewegen naar een duurzamere wereld, maak dat dan ook mogelijk.”

Delict

Joost Gransberg van Federatie Particulier Grondbezit gaf tijdens de paneldiscussie nog een mooi voorbeeld van de doorgeslagen regeldruk. „Iemand die een boom kapt, is opeens verdachte van een economisch delict, terwijl zo’n eigenaar weet dat er op die plek generaties lang goed voor die boom is gezorgd. Op een gegeven moment is het een keer op.”