WUR-studie toont aan: Vaccinatie van leghennen vermindert risico op vogelgriepuitbraken

Aan het begin van het onderzoeksproject naar de effectiviteit van twee commerciële vaccins tegen hoogpathogene vogelgriep (H5N1) kregen de koppels één van twee vaccins toegediend: VAXXITEK HVT+IBD+H5 of Vectormune AI. Gedurende meer dan 85 weken werden de gevaccineerde leghennen gevolgd om inzicht te krijgen in het effect van vaccinatie gedurende de volledige productieperiode.

Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en gefinancierd door het ministerie samen met de Nederlandse pluimveesector, vertegenwoordigd door Avined.

Minder virusverspreiding en kleinere uitbraken

Tijdens transmissieproeven werd onderzocht hoe effectief vaccinatie is in het beperken van de verspreiding van het vogelgriepvirus binnen koppels. Daarbij werden op verschillende leeftijden groepjes kippen naar de faciliteiten van Waginingen Bioveterinary Research (WBVR) gebracht, waarna de helft van de kippen werd blootgesteld aan het vogelgriepvirus H5N1.

Uit de studie blijkt dat één niet-gevaccineerde volwassen leghen gemiddeld meer dan zes andere kippen kan besmetten. Bij gevaccineerde kippen verliep de virusoverdracht aanzienlijk langzamer. De mate van verminderde virusoverdracht hing sterk samen met het antistofniveau van de kippen de groep: groepen met hoge antistofniveaus vertoonden duidelijk minder transmissie dan groepen waarin meer kippen lagere antistofniveaus hadden.

Op basis van de verzamelde veld- en transmissiegegevens maakten de onderzoekers berekeningen op koppelniveau. „Daaruit blijkt dat vaccinatie de kans op een uitbraak sterk verlaagt”, vertelt onderzoeker Kim Bouwman van Wageningen Bioveterinary Research en projectleider van de studie. Zonder vaccinatie is de kans op een uitbraak na introductie van het virus ongeveer 96 procent. „Dit percentage daalt naar 10 tot 30 procent bij gevaccineerde koppels, afhankelijk van de vaccinatiestrategie en het gebruik van een booster.” Ook de omvang van uitbraken neemt aanzienlijk af.

Belang van hoge en stabiele antistofniveaus

Om de afweerrespons van de leghennen te volgen, werden de kippen op de pluimveebedrijven gedurende de studie maandelijks bemonsterd. De gemiddelde antistofniveaus namen toe tijdens de opfokperiode en bleven hoog gedurende de productieperiode. Wel werden fluctuaties waargenomen, vooral bij koppels die alleen een basisvaccinatie kregen.

Koppels die daarnaast een booster ontvingen, behielden gedurende de hele productiecyclus constanter hoge antistofniveaus. „Deze resultaten laten zien dat niet alleen vaccineren belangrijk is, maar vooral ook het bereiken en behouden van voldoende hoge en uniforme antistofniveaus binnen een koppel,” zegt Bouwman.

Vaccinatie veilig

De vaccinatie bleek veilig voor de kippen. Er werden geen zichtbare bijwerkingen vastgesteld, de gezondheid van de koppels bleef stabiel en de sterfte bleef binnen normale waarden voor commerciële houderijsystemen. Ook de eiproductie bereikte normale niveaus. Er werden geen negatieve effecten van vaccinatie op productieprestaties of dierenwelzijn waargenomen.

Monitoring blijft essentieel

Aangezien vaccinatie de ziekteverschijnselen en sterfte vermindert, kunnen uitbraken minder zichtbaar worden. De onderzoekers benadrukken daarom dat vaccinatie altijd gecombineerd moet worden met actieve monitoring. Zonder monitoring zou slechts een beperkt deel van de uitbraken worden opgespoord op gevaccineerde bedrijven. Met een passend surveillancesysteem kan echter meer dan 93 procent van de uitbraken tijdig worden gedetecteerd.

Uit meer dan 8.600 bloedtesten bleek bovendien dat veldinfecties bij gevaccineerde koppels goed detecteerbaar blijven met de huidige diagnostische testen. Van de monsters testte 99,8 procent negatief, wat wijst op de afwezigheid van viruscirculatie. Dit werd bevestigd door negatieve PCR-resultaten van monsters afkomstig van gestorven kippen.

Voedselveiligheid

Ook werd de veiligheid van pluimveeproducten onderzocht. Alleen incidenteel werden PCR-positieve monsters aangetroffen op eierschalen of in weefsels, zonder dat infectieus virus kon worden geïsoleerd. Volgens de onderzoekers wijzen de resultaten op een minimaal risico voor de voedselveiligheid.

Naar beheersing van vogelgriep

De onderzoekers concluderen dat vaccinatie een effectieve aanvullende strategie is voor de beheersing van vogelgriep bij pluimvee. Hoewel vaccinatie virusoverdracht binnen een koppel niet volledig voorkomt, vermindert het de verspreiding van het virus, sterfte en het risico op grootschalige uitbraken aanzienlijk.

In combinatie met gerichte monitoring en de al bestaande bioveiligheidsmaatregelen biedt vaccinatie daarmee perspectief op een duurzamere beheersing van vogelgriep, ten gunste van diergezondheid, volksgezondheid en de pluimveesector, volgens de onderzoekers. Zo maakte Wageningen University & Research afgelopen vrijdag 15 mei bekend.

Lees hier de volledige onderzoeksrapporten: Vaccination of poultry with HVT-based H5 vaccine against highly pathogenic avian influenza (HPAI) H5N1 virus (clade 2.3.4.4b)

• VAXXITEK HVT+IBD+H5
• Vectormune AI